دانستنی

انقلابی گرم در راه است!

علیرضا ایوز

انقلاب تابستانی، اوج ارتفاع خورشید در یکی‌از نیم‌کره‌های شمالی یا جنوبی زمین و در نتیجه بلندترین روز سال در آن‌جاست.

در ایران قدیم، بلندترین روز سال را گرامی می‌داشتند و آن‌را روز چلۀ تموز می‌نامیدند. چلۀ تابستان از اول تیر تا دهم مرداد می‌باشد.

 

در این‌روز، نیم‌کرۀ شمالی چه‌خبره؟

در نیم‌کرۀ شمالی، متوسط اوج سالانۀ خورشید در ۳۱ خرداد، ساعت ۱۷:۵۶ نصف‌النهاری به‌وقت ایران می‌باشد.

از نظر نجومی، در هر چهار سال، یک‌بار در آخر خردادماه و سه‌بار اول تیرماه، انقلاب تابستانی رخ می‌دهد و در هر سال، یکی‌از این دو روز که در آن انقلاب تابستانی رخ می‌دهد، درازترین روز سال می‌باشد؛ اما از نظر تقویمی و عرفی، انقلاب تابستانی، روز اول تیرماه در نظر گرفته می‌شود.

روز انقلاب تابستانی، خورشید بیش‌از هر زمان دیگر (۲۳٫۵ درجه) نسبت به نقطۀ قطب شمال اوج [ارتفاع] پیدا می‌کند و بر روی مدار رأس‌السرطان در نیم‌کره شمالی نیز عمود می‌تابد.

هنگامی‌که خورشید به این نقطۀ انقلاب تابستانی می‌رسد، هنگام ظهر، بیشترین ارتفاع نسبت به افق جنوب ناظر دارد و در شمالی‌ترین سمت نسبت به نقطۀ افق شرق، طلوع کرده و در شمالی‌ترین سمت نسبت به نقطۀ افق غرب، غروب می‌کند؛ و این نشان‌دهندۀ شروع فصل تابستان در نیم‌کره شمالی است. در این روز ساکنانی که در منطقۀ راس‌السرطان زندگی می‌کنند، ظهرهنگام، خورشید را دقیقاً در بالای سر خود می‌بینند.

در اوایل بهار، درازای شب و روز تقریباً برابر است، ولی به‌مرور زمان، درازای روز بیشتر می‌شود و در زمان انقلاب تابستانی که بلندترین روز سال است به بیشترین ساعات خود می‌رسد و با نزدیک‌شدن به فصل پاییز، کم‌کم روزها کوتاه‌تر شده تا دوباره در شروع پاییز، به برابری شب و روز بینجامد.

در این‌روز، نیم‌کرۀ جنوبی چه‌خبره؟

در نیم‌کرۀ جنوبی، شرایط دقیقاً برعکس نیم‌کرۀ شمالی می‌باشد و فصل‌ها دربرابر همدیگرند.
با انقلاب تابستانی در نیم‌کره شمالی و شروع تابستان، ساکنان نیمکرۀ جنوبی انقلاب زمستانی و شروع فصل زمستان را تجربه می‌کنند.

منابع

  1. تارنمای شخصی علیرضا ایوز
  2. ویکی‌پدیا، دانشنامۀ آزاد
  3. ویکی‌علم
  4. خوریستانِ تابستانی - فرهنگ ریشه شناختی اخترشناسی –اخترفیزیک– دکتر محمد حیدری ملایری
  5. Wikipedia, The free Encyclopedia
  6. United States Naval Observatory (2010-06-10). "Earth's Seasons: Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000-2020".